صفحه شروعكتابكامپيوترپايان نامهطرح هالينك هاي مفيدسرگرميدرباره ما

ترجمه ، تاليف ، مقاله ، پروپوزال ، پايان نامه ، آمار ، گرافيك

«برداشت از سايت كتابخانه ملي و ديگر سايت هاي مرتبط با كتاب»

فيپا چيست؟

تهيه اطلاعات‌ كتاب شناختي‌ لازم‌ براي‌ شناسايي‌ و بازيابي‌ يك‌ كتاب‌ بر مبناي‌ ضوابط‌ و استانداردهاي‌ بين‌المللي‌ قبل‌ از انتشار را فهرست ‌نويسي‌ پيش‌ از انتشار يا فيپا مي‌گويند.

تعريف اصطلاحات مرتبط

اطلاعات‌ كتابشناختي‌:
جزئيات‌ مربوط‌ به‌ يك‌ اثر مثل‌ نويسنده‌، عنوان‌، ناشر، محل‌ نشر، ويرايش‌، فروست‌، تعداد جلدها، پيوستها، بها، مترجم‌، تصويرپرداز و موارد مشابه‌ را اطلاعات‌ كتابشناختي‌ مي‌گويند.

بازيابي‌:
فرآيند جستجو و دستيابي‌ به‌ مرتبط‌ترين‌ منبع‌ مورد تقاضا، بازيابي‌ نام‌ دارد.

كتاب‌:
هر اثر چاپي‌ كه‌ به‌ منظور ارائه‌ به‌ عموم‌ انتشار يافته‌ و بيش‌ از 25 صفحه‌ داشته‌ باشد، كتاب‌ محسوب‌ مي‌شود. نشريات‌ و ادواري‌ها كتاب‌ به‌ حساب‌ نمي‌آيند.

تاريخچه‌
تاريخچه‌ فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار در جهان‌:
اين‌ طرح‌ به‌ شكل‌ غيررسمي‌ در سال 1870 در آمريكا پيشنهاد شد و براي‌ اولين‌ مرتبه‌ به‌ طور رسمي‌ توسط‌ كتابخانه كنگره آمريكا در سال 1901 آغاز شد. در سال 1971 براي‌ دومين‌ مرتبه‌ با روشي‌ كه‌ برخاسته‌ از طرح‌ فهرستنويسي‌ از مأخذ بود در كتابخانه كنگره آمريكا پي‌ گرفته‌ شد. پس‌ از حدود 3 سال  65 درصد از كتابخانه‌هاي‌ آمريكا داراي‌ فهرستبرگه پيش‌ از انتشار شدند. در انگلستان‌ پيشنهاد اين‌ طرح‌ به‌ سال 1876 باز ميگردد، اما اجراي‌ رسمي‌ آن‌ به‌ سال 1977 مي‌رسد. در سال 1981 اعلام‌ شد كه 90 درصد از كتابخانه‌هاي‌ انگلستان‌ از اين‌ طرح‌ استفاده‌ مي‌كنند. در حال‌ حاضر بسياري‌ از كشورهاي‌ جهان‌ از اين‌ طرح‌ استقبال‌ كرده‌اند.

تاريخچه «فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار» در ايران‌:
شكل‌ ابتدايي‌ و مختصر اين‌ طرح‌ را در كتابهاي‌ چاپ‌ سال 1346 به‌ بعد دانشگاه‌ تهران‌ و 1349 به‌ بعد خانقاه‌ نعمت‌اللهي‌ مي‌توان‌ ديد. در سال  1371 كتابخانه ملي‌ ايران‌ اين‌ طرح‌ را به‌ طور آزمايشي‌ با برخي‌ از ناشران‌ به‌ اجرا گذاشت‌ و پس‌ از موفقيت‌ نسبي‌ پيشنهاد قانوني‌ شدن‌ آن‌، طي‌ طرحي‌ در اسفند 1374 از سوي‌ كتابخانه ملي‌ به‌ هيئت‌ دولت‌ ارائه‌ شد كه‌ تصويبنامه آن‌ در تاريخ  8/12/1375  به‌ كتابخانه ملي‌ ابلاغ‌ شد و مسئوليت‌ اجرايي‌ طرح‌ بر عهده‌ كتابخانه ملي‌ نهاده‌ شد. در مهر 1377 كتابخانه ملي‌ با همكاري‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامي‌ اجراي‌ طرح‌ را به‌ طور رسمي‌ آغاز كرد. اكنون‌ با همراهي‌ و مساعدت‌ ناشران‌ عزيز بيش‌ از 90% از كتابهاي‌ منتشر شده‌ در سطح‌ كشور همراه‌ با اين‌ اطلاعات‌ منتشر مي‌شوند. تخمين‌ زده‌ مي‌شود كه‌ فقط‌ سالانه‌ بيش‌ از يك‌ ميليارد تومان‌ صرفه‌جويي‌ حاصل‌ اجراي‌ اين‌ طرح‌ است‌.

فوايد فيپا

__ يكدستي‌ و هماهنگي‌ فهرستنويسي‌
__  تسهيل‌ امر فهرستنويسي‌
__ جلوگيري‌ از انجام‌ كار تكرار‌
__ افزايش‌ سرعت‌ بازيابي‌ منابع‌ در كتابخانه‌ها
__ اطمينان‌ از صحت‌ و درستي‌ كار
__ صرفه‌ جويي‌ در بودجه‌
__  تسريع‌ امر اشاعه اطلاعات‌
__  تسهيل‌ در ايجاد شبكه‌هاي‌ اطلاعاتي‌
__ افزايش‌ سرعت‌ گردش‌ اطلاعات‌

ضوابط‌ و استانداردهاي‌ بين‌المللي‌ فيپا
با توجه‌ به‌ اينكه‌ عمل‌ فهرستنويسي‌ فرآيندي‌ علمي‌ و پژوهشي‌ است‌ و دستيابي‌ سريع‌ به‌ مجموعه‌ را ممكن‌ مي‌سازد، همه عملياتي‌ كه‌ در اين‌ فرآيند صورت‌ مي‌گيرد قانونمند شده‌اند و دستورالعمل‌ و ابزارهاي‌ خاصي‌ براي‌ آن‌ وجود دارد.
ـ قواعد فهرستنويسي‌ انگلوامريكن‌
ـ استاندارد بين‌المللي‌ كتابنامه‌نويسي‌
ـ سرعنوان‌هاي‌ موضوعي‌ فارسي‌
ـ رده‌بندي‌ كنگره‌ و رده‌بندي‌ ديويي‌
استانداردها و ابزارهايي‌ هستند كه‌ در فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار به‌ كار مي‌روند.

آئين‌ نامه‌ اجرايي‌ فهرست نويسي‌ پيش‌ از انتشار

پيرو تصويبنامه‌ شماره 126675/ت 16435 هـ مورخ 8/12/1375 هيئت‌ محترم‌ وزيران‌ كه‌ در آن‌ كليه‌ ناشران‌ دولتي‌ و غيردولتي‌ را موظف‌ به‌ فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار كتابهاي‌ منتشره‌ كرده‌ است‌ و با توجه‌ به‌ بند 4 اين‌ تصويبنامه‌ كه‌ مسئوليت‌ تاييد نهايي‌ فهرستهاي‌ تهيه‌ شده‌ و همچنين‌ تعيين‌ ضوابط‌ اجرايي‌ آنرا به‌ عهده‌ كتابخانه‌ ملي‌ محول‌ كرده‌ است‌ آئين‌نامه‌ اجرايي‌ فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار به‌ شرح‌ ذيل‌ ابلاغ‌ مي‌شود:

ماده (1) تعاريف‌
كتاب‌ = هر اثر چاپي‌ غيرادواري‌ كه‌ به‌ منظور ارائه‌ به‌ عموم‌ انتشار يافته‌ و بيش‌ از 25 صفحه‌ داشته‌ باشد.

فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار (فيپا) = فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار عبارتست‌ از تهيه‌ اطلاعات‌ كتابشناختي‌ لازم‌ براي‌ شناسائي‌ و بازيابي‌ يك‌ كتاب‌ بر مبناي‌ ضوابط‌ و استانداردهاي‌ بين‌المللي‌ قبل‌ از انتشار. اثر فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار حاصل‌ همكاري‌ تنگاتنگ‌ ناشران‌ با سازماني‌ است‌ كه‌ تهيه‌ كتابشناسي‌ ملي‌ را بر عهده‌ دارد.

صفحه‌ عنوان‌ = در كتابهاي‌ فارسي‌، اولين‌ دست‌ چپ‌ كتاب‌ كه‌ عنوان‌ كامل‌، عنوان‌ فرعي‌، نام‌ نويسنده‌ بطور كامل‌ به‌ انضمام‌ درجه‌ و مقام‌ علمي‌ او، ويرايش‌، نام‌ ناشر، و تاريخ‌ نشر روي‌ آن‌ قرار مي‌گيرد.

صفحه‌ حقوق = پشت‌ صفحه‌ عنوان‌ علاوه‌ بر مطالب‌ مربوط‌ به‌ صفحه‌ عنوان‌ شامل‌ مشخصات‌ ويرايشهاي‌ ديگر نام‌ چاپخانه‌ و نشاني‌، نام‌ ليتوگراف‌ و صحاف‌ و جزئيات‌ مربوط‌ به‌ كاغذ، حروفچيني‌، توزيع‌، تيراژ، قيمت‌، شماره‌ استاندارد بين‌المللي‌ كتاب‌ (شابك‌)، و اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ حق‌ مؤلف‌ (در كشورهايي‌ كه‌ اجرا مي‌شود) و در مورد كتابهاي‌ ترجمه‌ شده‌ اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ اثر اصلي‌ نيز چاپ‌ مي‌شود.

فهرستبرگه‌ = طبق‌ تعاريف‌ بين‌المللي‌ برگه‌اي‌ است‌ در قطع  5/7 * 5/12 حاوي‌ اطلاعات‌ مستند كتابشناختي‌ براي‌ نگهداري‌ در برگه‌دان‌ عمومي‌ كتابخانه‌ كه‌ كاربران‌ با مراجعه‌ به‌ آن‌ اثر مورد نظر خود را بازيابي‌ مي‌كنند. از نظر اين‌ آئين‌نامه‌ برگه‌اي‌ است‌ كه‌ با اطلاعات‌ مستند كتابشناختي‌ براي‌ چاپ‌ در پشت‌ صفحه‌ عنوان‌ به‌ ناشر تحويل‌ مي‌شود.

شماره‌ تاييد كتابخانه‌ ملي‌ = شماره‌اي‌ است‌ كه‌ در گوشه‌ پايين‌ سمت‌ چپ‌ فهرستبرگه‌ قرار دارد، شامل‌ يك‌ حرف‌ و دو بخش‌ عددي‌ است‌. به‌ عنوان‌ مثال  652 - 67م‌ كه‌ م‌ = كتابخانه‌ ملي‌، 67 = سال  1367 و 652 = ششصد و پنجاه‌ و دومين‌ كتابي‌ كه‌ در سال 67 در كتابخانه‌ ملي‌ فهرست‌ و به‌ ثبت‌ رسيده‌ است‌.

مراكز فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار (فيپا) = كتابخانه‌ها، مراكز اطلاع‌رساني‌، شركتهاي‌ خدمات‌ كتابداري‌ و اطلاع‌رساني‌، افراد متخصص‌ و غيره‌ كه‌ صلاحيت‌ آنها براي‌ ارائه‌ خدمات‌ فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار به‌ تاييد كتابخانه‌ ملي‌ رسيده‌ است‌، در حكم‌ نماينده‌ كتابخانه‌ ملي‌ در سراسر كشور عمل‌ مي‌كنند و ناشران‌ متقاضي‌ مي‌توانند از خدمات‌ آنان‌ بهره‌مند شوند.

ماده (2) هدف‌
هدف‌ از فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار ايجاد دقت‌، صحت‌، سرعت‌ و يكدستي‌ در امور فهرستنويسي‌ و پيشگيري‌ از دوباره كاري‌ در كتابخانه‌هاست‌ كه‌ نتيجتاً مقدار قابل‌ توجهي‌ از بودجه‌ كتابخانه‌ها صرفه‌جويي‌ خواهد شد و كارمندان‌ متخصص‌ كتابخانه‌ها مي‌توانند اهم‌ اوقات‌ خود را صرف‌ خدمات‌ به‌ مراجعان‌ و ايجاد شبكه‌هاي‌ اطلاع‌رساني‌ كنند.

ماده (3)
براي‌ انجام‌ فهرستنويسي‌ ناشران‌ مي‌توانند پرسشنامه‌ فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار را كه‌ كتابخانه‌ ملي‌ تهيه‌ كرده‌ است‌، براي‌ هر كتاب‌ در دست‌ انتشار به‌ طور كامل‌، دقيق‌ و صحيح‌ تكميل‌ كرده‌، همراه‌ با اصل‌ كتاب‌ يا چكيده‌ كامل‌ از اثر همراه‌ با تصوير صفحه‌ عنوان‌ و فهرست‌ مطالب‌ كتاب‌ در اختيار مراكز فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار قرار دهند.
تبصره‌ 1: درباره‌ آثار ترجمه‌ شده‌ ارائه‌ اصل‌ اثر و يا تصوير صفحه‌ عنوان‌ و صفحه‌ حقوِق كتاب‌ اصلي‌ الزامي‌ است‌.

ماده (4)
مراكز فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار حداكثر ظرف‌ مدت 4 روز كاري‌ فهرستبرگه‌ استاندارد را با شماره‌ كتابخانه‌ ملي‌ به‌ ناشر تحويل‌ خواهند داد.

ماده (5)
كليه‌ ناشران‌ مي‌توانند راساً كتابهاي‌ در دست‌ انتشار خود را طبق‌ استانداردهاي‌ كتابداري‌ فهرست‌ كرده‌ و سپس‌ براي‌ تاييد و اخذ شماره‌، فهرستبرگه‌ تهيه‌ شده‌ را بهمراه‌ اصل‌ كتاب‌ يا تصوير صفحه‌ عنوان‌ و فهرست‌ مطالب‌ به‌ يكي‌ از مراكز فهرستنويسي‌ كتابخانه‌ ملي‌ ارائه‌ دهند.

ماده (6)
چاپ فهرستبرگه‌ تاييده‌ شده‌ از سوي‌ كتابخانه‌ ملي‌ بهمراه‌ شماره‌ آن‌ در پشت‌ صفحه‌ عنوان‌ كليه‌ كتابها الزامي‌ بوده‌ و در متن‌ آن‌ بدون‌ هماهنگي‌ كتابخانه‌ نبايد هيچگونه‌ تغيير داده‌ شود.

ماده (7)
انجام‌ كليه‌ امور فهرستنويسي‌ رايگان‌ خواهد بود.

ماده (8)
مشخصات‌ مراكز فهرستنويسي‌ پيش‌ از انتشار همه‌ ساله‌ از طريق‌ جرايد به‌ اطلاع ‌ ناشران‌ محترم‌ خواهد رسيد.

 

گسترش روز افزون انتشار و مبادله کتاب در سطح بين‌المللي كشورهاي جهان را بر آن داشت تا براي شناسايي، سفارش، فروش، انبارگرداني، توزيع و اطلاع‌رساني از يك نظام بين‌المللي شماره‌گذاري استفاده نمايند كه به نظام شماره‌ استاندارد بين‌المللي كتاب" شابک" معروف شد.

 پس از پيروزي انقلاب اسلامي و رشد توليد کتاب و بحث‌هاي پيوستن به بازارهاي جهاني، مسئولان فرهنگي ايران را بر آن داشت تا به عضويت نظام شابك درآيند.

درسال 1372 ايران رسماً به عضويت نظام  شابک درآمد و موسسه خانه کتاب نمايندگي اين نظام را بر عهده گرفت.

شابك ايران با هدف گسترش استفاده از نظام شابك و بکارگيري آن در مبادلات تجاري كتاب و اطلاع‌رساني فعاليت مي‌كند. در حال حاضر بالغ بر 5000 موسسه انتشاراتي عضو نظام ISBN در ايران هستند .

مراحل كار فيپا
تحويل‌ كتاب‌ و مدارك‌ لازم‌
تكميل‌ فرم‌ پرسشنامه
بررسي‌ و كنترل‌ فرم‌ توسط‌ كتابخانه‌
ثبت‌ اطلاعات‌ كتابشناختي‌ در دفتر مخصوص‌
انجام‌ عمليات‌ فهرستنويسي‌
ورود اطلاعات‌ به‌ رايانه‌
تهيه برگه فهرستنويسي‌
تحويل‌ كتاب‌ همراه‌ با كارت‌ فهرستنويسي‌ به‌ ناشر

ناشر نمونه‌اي‌ از كتاب‌ را كه‌ مي‌تواند به‌ صورت‌ متن‌ ماشين‌ شده بدون‌ جلد باشد با صفحه‌ عنوان‌ كامل‌ و دقيق‌ به‌ دفتر فيپا تحويل‌ مي‌دهد. همه تغييرات‌ بايد در صفحه‌ عنوان‌ اعمال‌ شده‌ و شماره شابك‌ نيز از وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامي‌ دريافت‌ شده‌ باشد.
در صورتي‌ كه‌ كتاب‌ ترجمه‌ است‌ تصوير صفحه‌ عنوان‌ به‌ زبان‌ اصلي‌ نيز همراه‌ با كتاب‌ بايد تحويل‌ شود. نمونه اوزاليد كتاب‌ نيز پذيرفته‌ مي‌شود و اگر كتاب‌ تجديد چاپ‌ و بدون‌ ويرايش‌ باشد ارائه چاپهاي‌ قبلي‌ نيز بلامانع‌ است‌. پس‌ از تكميل‌ فرم‌ پرسشنامه‌ توسط‌ ناشر و ثبت‌ اطلاعات‌ مورد نياز فرم‌ توسط‌ دفتر فيپا كنترل‌ مي‌شود.
بعد از رفع‌ نقص‌ و يادداشت‌ اطلاعات‌ كتابشناختي‌ لازم‌ در دفتر مخصوص‌ كتاب‌ براي‌ فهرستنويسي‌ و امور مرتبط‌ به‌ بخش‌ فهرستنويسي‌ ارسال‌ مي‌شود.
پس‌ از دريافت‌ كاربرگه فهرستنويسي‌ و ورود ماشيني‌ اطلاعات‌، كارت‌ ماشيني‌ فهرستنويسي‌ از بخش‌ مذكور تحويل‌ گرفته‌ مي‌شود و پس‌ از كنترل‌ نهايي‌ همراه‌ با نمونه كتاب‌ دريافت‌ شده‌ به‌ ناشر تحويل‌ مي‌شود.
فرآيند فيپا بين‌ 3 تا 6 روز طول‌ مي‌كشد.
در موارد زير كتاب نياز به فهرستنويسي مجدد خواهد داشت:
1- تغيير عنوان‌
2 ـ تغيير نام‌ مترجم‌، اضافه‌ شدن‌، كم‌ شدن‌
3 ـ تغيير نام‌ ناشر، اضافه‌ شدن‌، كم‌ شدن‌
4 ـ تغيير حذف‌ و يا اضافه‌ شدن‌، فروست‌
5 ـ اضافه‌ يا كم‌ شدن‌ تعداد صفحات‌ كتاب‌
6 ـ ويراست‌ كتاب‌
7 ـ تغيير قطع‌ كتاب‌
* علاوه‌ بر موارد فوق، هر عنواني‌ كه‌ تجديد چاپ‌ مي‌شود بايد مجدداً در برگه‌دان‌ كتابخانه‌ ملي‌ وكتابشناسي‌ ملي‌ الكترونيكي‌ ضبط‌ شود.
آدرس پستي:
ساختمان كتابخانه ملي: تهران، بزرگراه شهيد حقانی، بعد از ایستگاه مترو ميرداماد، خروجی كتابخانه ملی.
ساختمان آرشيو ملي: تهران،بلوار ميرداماد، نرسيده به ميدان مادر، انتهاي خيابان شهيد بهزاد حصاري (رازان جنوبي)

سايت شابك

راهنما در مورد شابك

سايت كتابخانه ملي

جستجوي كتاب و نويسنده در كتابخانه ملي

  دفتر ترجمه ، تاليف و نشر استيار

s_rasoul@yahoo.com